Onlangs ging ik tijdens een leuk avondje uit met vrienden kijken naar een show van Gili, België’s meest bekende mentalist.
Mocht je niet weten wat een mentalist precies is; een mentalist kan je omschrijven als iemand die zich tussen een goochelaar en een tovenaar bevindt.
Gili zelf verwoordde het heel mooi:
Een mentalist is iemand die aan de hand van zijn 5 zintuigen de indruk wekt dat hij over een zesde zintuig beschikt (de connectie met het bovennatuurlijke).
Een mentalist is dus eigenlijk een misleider, iemand die mensen op het verkeerde been zet, die mensen doet geloven dat hij over bovennatuurlijke gaven beschikt.
De kunst van het goochelen en de kunst van het mentalisme boeien mij al heel lang. Ik kan heel erg genieten van de “sleight of hand” van een bekwame goochelaar, maar ik hou ook heel erg van de kunst van het misleiden. Hoe krijg je mensen zover dat ze iets geloven dat helemaal niet waar is? Hoe speel je met hun gedachten? Hoe zorg je dat ze uiteindelijk zichzelf zaken wijs maken? Dat fascineert me.
Je snapt dat de link naar het geloof (specifiek een genezingsdienst, waar tijdens een samenkomst gebeden wordt voor genezing bij mensen die ziek zijn) hier snel gelegd is.
Ook binnen een geloofsgemeenschap nemen mensen de meest onwaarschijnlijke dingen voor waar aan en zijn ze overtuigd van een connectie met het bovennatuurlijke, nogal dikwijls onder impuls van een charismatische leider.
Ik denk wel dat ik mezelf ervaringsdeskundige mag noemen als er gesproken wordt over genezingsdiensten binnen een geloofsgemeenschap. Ik heb er immers talloze meegemaakt en ken de principes die daar gehanteerd worden maar al te goed.
Nu ik zelf geen christen meer ben en alles wat meer kritisch vanop een afstand bekijk leer ik ook meer en meer de methodieken achter deze principes.
Ik vond het dus wel spannend om een avondje naar Gili te gaan en even mijn ogen uit te kijken.
Wat bleek?
De gelijkenissen tussen de principes binnen het mentalisme en de principes binnen het geloof, specifiek dan de veronderstelde connectie met het bovennatuurlijke op een genezingsdienst, zijn opmerkelijk.
Ik was dit enigszins verwachtende, en kwam dus niet bedrogen uit ;-).
Van de 10 acts die Gili opvoerde had ik er 8 direct door. Ik heb de laatste jaren mijn kritisch en nuchter denkvermogen serieus getraind.
Ik herken het heel snel wanneer iemand anderen misleidt vanop een podium, al dan niet op een bewuste manier.
Het neemt de charme van een avondje Gili enigszins weg, maar het draagt wel bij tot de bewustwording van de slinkse misbruiken op dit vlak.
Hieronder een opsomming van de opmerkelijke gelijkenissen tussen een mentalismeshow en een genezingsdienst. Al deze mechanismes zorgen ervoor dat je beïnvloedbaar bent, minder kritisch bent, en dat je veel makkelijker om de tuin te leiden bent. Je gaat zaken aannemen die je anders niet zo makkelijk zou laten passeren.
Gili gebruikt deze technieken heel bewust om zo zijn connectie met het bovennatuurlijke te faken.
Ik denk dat ze in christelijke middens minder bewust gebruikt worden, daarom zijn ze echter niet minder effectief.
(opgepast, de onderstaande info bevat spoilers en inzichten in een aantal van Gili’s trucs)
1. De persoonlijke ervaring
Tijdens de avond had Gili iemand nodig uit de zaal om deel te nemen aan een act op het podium.
Iedereen moest recht gaan staan. Gili had een munt bij zich, één kant rood en één kant zwart. Die munt zou hij telkens opnieuw opwerpen. Voordat de munt de lucht inging moesten we onze hand in de lucht steken als we dachten dat de munt rood als resultaat zou geven bij het neerkomen.
Had je juist gekozen, dan mocht je blijven staan, anders moest je gaan zitten. Zo ging Gili wel een 8-tal keer door, totdat er uiteindelijk nog maar enkele mensen bleven staan.
Ik diende zelf al snel te gaan zitten, maar ik merkte dat mijn vrouw heel lang recht mocht blijven staan.
Ik beeldde me in dat het je best wel een speciaal gevoel kan geven als je zo lang telkens de juiste keuze maakt, en zo dus aangeduid wordt.
Ook in een genezingsdienst kan je denken dat jij speciaal bent als een spreker een aantal eigenschappen opnoemt die op jou van toepassing zijn en zo de indruk geeft dat god speciaal met jouw situatie bezig is. Het lijkt wel of je een persoonlijke ervaring met god zelf hebt.
Dit principe van toeval is echter heel makkelijk te doorprikken. Er zijn altijd wel een paar mensen in een zaal van 500 man die zich zullen aangesproken voelen bij gelijk wat er gezegd wordt. En er zal er altijd wel één zijn die zich aangesproken voelt bij de 3 verschillende eigenschappen die benoemd worden. Voor die persoon kan die ervaring heel sterk zijn. Toch is dit gewoon het resultaat van toeval. Hoe meer volk in de zaal, hoe groter de kans dat iemand zich aangesproken voelt als er 3 willekeurige eigenschappen benoemd worden.
2. Kansberekening
In het begin van de avond vroeg Gili ons om aan een geometrische vorm te denken.
Daarna vroeg hij: Kan het zijn dat jullie aan een driehoek denken. 60 % van de zaal dacht inderdaad aan een driehoek.
Uiteraard gaat het hier om simpele kansberekening en is er niets bovennatuurlijks aan het feit dat Gili dezelfde vorm in gedachten had als de meerderheid in de zaal. Als mensen denken aan een figuur denken ze nu eenmaal meestal aan een driehoek.
Deze methodiek heb ik heel vaak voorbij zien komen op genezingsdiensten. Het is eigenlijk niet te geloven dat er nog steeds gebedsgenezers zijn die deze techniek toepassen.
“Er zit iemand in de zaal met kniepijn, god wil dat ik bid voor je kniepijn”. Uiteraard zit er in een zaal van 200 man iemand die kniepijn heeft.
Als jij de persoon met kniepijn bent dan zou het kunnen dat je wel eens serieus onder de indruk bent. Wow, god ziet mij en ziet mijn pijn …
Ik hoorde onlangs van een vriend dat hij bij een samenkomst was waar een dergelijke techniek toegepast werd. De persoon vooraan noemde wel 5 aandoeningen op, maar kreeg echter geen respons van de mensen in de zaal. Een beschamende voorstelling. Ook bij kansberekening kan je wel eens bedrogen uitkomen.
Kijk, als een gebedsgenezer echt claimt een verbinding met het bovennatuurlijke te hebben, dan zou hij de ziekte die hij benoemt toch één op één moeten kunnen koppelen aan een persoon in de zaal. Waarom zou god wel kunnen zeggen dat er iemand een bepaalde ziekte heeft maar kan hij niet zeggen wie die persoon dan is?
Het gebeurt echter heel zelden dat er een individuele persoon aangesproken wordt in plaats van de groep. Als het toch al eens gebeurt dan kan het dat daar nog een andere methodiek werd toegepast, zie puntje 3 daarvoor.
3. Info misbruiken
Bij de kennismaking met het publiek vroeg Gili wie er al eerder naar één van zijn shows gekomen was. Een onschuldige vraag.
Verder in de show had Gili iemand nodig uit het publiek bij een act waar die persoon uiteindelijk voor de gek gehouden zou worden (uiteraard onwetend). Tijdens die act (die trouwens fantastisch was) werden er zaken met de zaal afgesproken terwijl de betrokken persoon met een koptelefoon achter de coulissen zat. Het vervolg was hilarisch.
Die ene persoon was dus de enige persoon in de zaal die niet volledig op de hoogte was van wat er allemaal gebeurde.
Anyway, ik dacht er later aan dat Gili de informatie die hij verzameld had in het begin van de show, namelijk weten wie er nog niet eerder naar een show gekomen was, misbruikt had voor deze act.
Bij de meeste andere acts werd immers een random persoon uit de zaal gehaald, maar hier had hij die ene persoon zelf uitgekozen. Uiteraard had hij iemand nodig die nog niet eerder naar zijn show gekomen was, anders zou deze act niet lukken.
Ook dit is een techniek die, al dan niet bewust, toegepast wordt op genezingsdiensten.
Dit zal echter minder voorkomen bij een samenkomst waar een niet tot de kerk behorende gebedsgenezer aanwezig is. In het geval van een gebedsgenezer die tot de kerk zelf behoort of die eerder in die kerk aanwezig was gebeurt het echter wel.
De genezer heeft, door eerdere interactie, al heel wat info vergaderd van de mensen tot wie hij spreekt, al dan niet bewust.
Ik heb al heel wat verhalen gehoord van mensen die zeggen dat een bepaalde spreker iets over hen wist dat hij “onmogelijk” kon weten.
Tot je wat dieper graaft.
Ze hebben die spreker inderdaad nog niet rechtstreeks gesproken. Maar hun problematiek is bv algemeen bekend binnen de kerk, en mensen spreken nu eenmaal mensen.
Informatie gaat nu eenmaal heel snel rond en komt heus niet op een bovennatuurlijke manier bij iemand terecht.
Ook lichaamstaal kan al heel wat info over jezelf weggeven. Een gebedsgenezer die daar een beetje in getraind is kan heel wat over je te weten komen aan de hand van de manier waarop je je gedraagt. Soms zie je aan mensen dat ze niet gelukkig zijn, dat ze depressief zijn. Om dat te herkennen hoef je echt geen connectie met het bovennatuurlijke te hebben.
4. Bewuste misleiding
Bij 2 van de 10 Gili acts die ik niet onmiddellijk kon verklaren dacht ik dat er misschien wel een handlanger in het spel kon zijn.
Het is opvallend dat deze 2 moeilijk te verklaren acts na elkaar plaats vonden, en dat ze bij dezelfde persoon uitgevoerd werden.
Het is al meermaals gebeurd dat het achteraf duidelijk werd dat er bij een genezingsdienst handlangers ingezet werden, mensen die ingehuurd werden om een bepaalde ziekte te faken.
Ik denk niet dat ik dit zelf al live meegemaakt heb, maar er zijn wel degelijk gevallen bekend waar dergelijke technieken toegepast werden.
Ook het uitkiezen van welke mensen wel of niet vooraan mogen komen bij een genezingsdienst zijn zaken die regelmatig gebeuren. Mensen in rolstoelen worden geweerd en mensen met ziektes die niet zo makkelijk te controleren zijn, of mensen met ziektes die “makkelijk” weg te bidden zijn, zoals hoofdpijn of rugpijn, worden wel toegelaten. Uiteraard kan het verdwijnen van hoofdpijn een heel andere oorzaak hebben dan het gebed, en is een bovennatuurlijke tussenkomst hier heel makkelijk te “faken”.
5. De druk / kracht van het podium
Het viel me op dat de mensen die door Gili op het podium geroepen werden om onderdeel te zijn van een bepaalde act, heel makkelijk mee gingen in alles wat Gili hen vroeg of opdroeg.
Het is niet zo evident om, eenmaal je op het podium en in het middelpunt van de belangstelling staat, nog heel erg kritisch te zijn. Je bent onder de indruk van het gebeuren, en dat zorgt ervoor dat je heel makkelijk meegaat in alles wat er gezegd en gedaan wordt.
Dit gebeurt ook op genezingsdiensten. Je staat op het podium en er wordt voor je gebeden. Je hebt nog steeds ergens pijn, maar als de spreker je na het gebed vraagt naar je pijn zal je hem waarschijnlijk wel voor een stuk naar de mond praten. Je wilt immers geen “scene” maken op het podium.
Mogelijks wordt de pijn ook een stuk lichter door de adrenaline die door je lijf raast als je op een podium staat. Ook dat kan de indruk van een bovennatuurlijke tussenkomst geven, terwijl dit perfect op een natuurlijke manier te verklaren is.
6. De uitstraling van de charismatische (welbespraakte) leider
Gili straalt iets uit, hij “staat” er. Je neemt veel makkelijker iets van hem aan dan van iemand die geen uitstraling heeft.
Ook dit principe komt terug in een genezingsdienst. De leider straalt door zijn charisma een bepaalde autoriteit uit. Je gelooft veel makkelijker wat hij zegt, en je bent een stuk ontvankelijker.
Je zal minder kritisch zijn. Een persoon die op het podium staat weet toch wel waarover hij het heeft, zo ga je denken.
Die persoon kan echter serieus misleid zijn, en slaagt er dus in om aan de hand van zijn charisma mensen mee te nemen in deze misleiding.
7. De naïviteit van de toehoorders
Mensen komen met een bepaalde verwachting naar een Gili show. Ze willen ge-entertained worden en tonen daarin een bepaalde naïviteit.
Ook bij een genezingsdienst komen mensen met een bepaalde verwachting, wat er voor zorgt dat ze zaken die heel duidelijk als een louche wonder bestempeld kunnen worden toch zomaar aannemen.
Mensen willen dat er iets gebeurt, ze willen een knap verhaal meenemen naar huis. Dan is een (gefakete) beenverlenging of een tijdelijk verdwijnen van hoofdpijn echt wel sterk genoeg om als wonder benoemd te worden.
Dat echte ziektes nooit verdwijnen, daar denken ze niet verder bij na of verklaren ze dan maar weg als “god werkt mysterieus“.
8. Inspelen op het emotionele
Tijdens één van zijn acts kon Gili door de portefeuille van iemand te voelen het karakter van die persoon omschrijven. Uiteraard kwam die persoon zelf niet aan het woord, hij kon gewoon hier en daar wat knikken om zo te bevestigen.
Het was opvallend dat de zaken die Gili benoemde heel algemene zaken waren of zaken die je als beschreven persoon graag hoort. Dan ga je uiteraard niet snel ontkennen.
Zaken als: Je bent een doorzetter, je twijfelt soms aan jezelf, je bent iemand die graag eet, … Uiteraard voelt iedereen zich daar ergens door aangesproken.
Als er met iemand gebeden wordt in een genezingsdienst, en het niet om een fysieke aandoening gaat bij iemand, maar eerder om iemand die zich niet goed in zijn vel voelt en bv depressief is, dan kan je met uitspraken als “god ziet je verdriet“, “god wil het beste voor je”, de indruk aan iemand geven dat god dit via jou aan hem wil doorgeven. Maar laat ons eerlijk zijn, dat zijn zaken die altijd werken en bij zo goed als iedereen van toepassing zijn. Ze spelen in op het emotionele.
Het zou veel straffer zijn als de zaken concreet benoemd worden. Uiteraard gebeurt dat niet.
9. Zorgen dat er niet te controleren valt
Gili kwam de zaal in met een notitieboekje. Hij opende dat op een bepaalde pagina en vroeg 3 willekeurige mensen om een getal van 3 cijfers op die pagina te noteren.
Die mensen deden dat los van elkaar. Daarna vroeg hij een vierde persoon ergens anders in de zaal om die getallen op te tellen. Dat was het uiteindelijke getal waar verder mee gewerkt werd.
Nu moest die vierde persoon aan dat getal denken en zat er ondertussen een vijfde persoon geblinddoekt op het podium met een krijtbord voor zich. Die kreeg de gedachte zogezegd door en moest wat krabbelen op het bordje.
Daarna draaide Gili het bordje om, en daar bleek het getal dat de vierde persoon berekend had op te staan.
Uiteraard wist Gili dat getal van tevoor al en had hij een getrukeerd bordje gebruikt waar het nummer automatisch opkwam.
Gili had in het notitieboekje ook vooraf een andere pagina met 3 cijfers geprepareerd alvorens hij het boekje gaf aan de 4de persoon.
Als je die 3 cijfers optelde kwam je het nummer dat Gili al eerder wist uit. De 3 eerste personen wisten uiteraard niet van de 2de pagina in het boekje en de 4de persoon was er van overtuigd dat de 3 cijfers die hij te zien kreeg deze van de 3 eerdere personen waren. Ook de mensen in de zaal konden niets checken, want de cijfers die door de eerste 3 personen genoteerd werden moesten niet luidop gezegd worden.
Er was dus een constructie opgezet waar niemand nog iets deftig kon controleren.
Ook dit is een techniek die heel veel toegepast wordt op genezingsdiensten.
Laat ons het simpele voorbeeld van een beenverlenging nemen (waar ik eerder al uitgebreid over blogde). Een gebedsgenezer krijgt iemand bij zich die rugpijn heeft. Hij zegt dat dat komt door een beenlengteverschil en bidt met die persoon. Hij vraagt zijn god om beide benen even lang te maken.
Uiteraard kan niemand in de zaal hier ook maar iets van checken. Beenlengteverschil is niet te zien met het blote oog, dit dient steeds opgemeten te worden. Een dergelijk verschil kan ook heel makkelijk gefaket worden door ook maar even met de heupen te twisten.
Denk hier even over na? Waarom kan een geamputeerd ledemaat niet terug “aangebeden” worden?
Omdat dat iets is dat duidelijk gecontroleerd kan worden. Iedere ziekte die duidelijk gecheckt kan worden geneest niet en ziektes die niet kunnen gecontroleerd worden genezen wel. Tiens tiens …
10. Het show-gehalte
Het is opvallend dat er zoveel meer “genezingen” gebeuren tijdens een genezingsdienst, dan tijdens een individueel gebed.
Mensen gaan speciaal naar een genezingsdienst om daar beter te worden. Maar waarom zou god daar meer werkzaam zijn dan in je eigen huis?
Het is duidelijk dat het evenement op zich mensen al in een bepaalde staat van vervoering brengt.
Bij een show van Gili is het net zo. Uiteraard zijn er trucs die veel beter lukken en spectaculairder lijken tijdens een mooie, attractieve, goed voorbereide show.
Het feit dat iedereen van het publiek meegaat in een bepaalde truc maakt dat je zelf al een stuk minder kritisch wordt.
“Ben ik nu de enige die daar vragen bij heeft …”, “Het zal wel waar zijn als iedereen dat gelooft …”, …
Conclusie
Een mentalismeshow “faket” een connectie met het bovennatuurlijke. De methodieken die gebruikt worden om die connectie te faken zijn gekend. Iedereen die zich verdiept in deze methodieken herkent ze meteen als ze gebruikt worden.
Een genezingsdienst “claimt” een connectie met het bovennatuurlijke. De methodieken die daarvoor gebruikt worden zijn echter dezelfde als de methodieken die gebruikt worden om een verbinding met het bovennatuurlijke te faken.
Iemand die dit vanop een afstand bekijkt kan maar tot één conclusie komen: De connectie met het bovennatuurlijke op een genezingsdienst is niet echt.
Wil dat zeggen dat gebedsgenezers bewuste bedriegers zijn? Mogelijks is een klein percentage dat wel.
De overgrote meerderheid is dat echter niet. Ze gebruiken deze methodieken onbewust en menen ook daadwerkelijk dat ze kunnen connecteren met het bovennatuurlijke.
Ze houden zichzelf en hun toehoorders dus onbewust een beetje voor de gek.
Een klein beetje gezond verstand en kritisch denkvermogen zou dit zo kunnen doorprikken. Laat het nu echter dat zijn wat christenen missen en mijden als de pest, voor jezelf denken.
Het is ook wat hun bijbel leert: Steun op uw eigen inzicht niet (maw denk niet voor jezelf), twijfel is van de duivel (maw vermijd dus iedere gedachte van twijfel), gods wegen zijn ondoorgrondelijk (maw denk er vooral niet over na) …
